Boeken

Naar een nieuw kabinet van sociale rechtvaardigheid

De kabinetten van de jaren 2020 staan voor een grote opgave. Scheidslijnen in de samenleving worden steeds scherper: tussen hoogopgeleiden en laagopgeleiden, jong en oud, rijk en arm. Een giftige mix, in een tijd waarin automatisering, algoritmes en big data voor grote veranderingen zorgen. De gevolgen van de covid-19-pandemie zullen zich nog jaren laten voelen, en klimaatverandering en energietransitie hebben grote invloed op onze manier van leven. Als we niet ingrijpen, groeit de ongelijkheid. En dat gaat ten koste van de vrijheid van mensen.

Nederland worstelt niet voor het eerst met de gevolgen van een nieuwe tijd. In 1897 trad het ‘kabinet der sociale rechtvaardigheid’ van Nicolaas Pierson aan, na decennia van schrijnende ongelijkheid door industrialisering en verstedelijking. Met een ‘programma van urgentie’ maakte dit kabinet in vier jaar tijd goed wat vele jaren was blijven liggen. Hervorming na hervorming, wet na wet. Het bracht Nederland een Woningwet, een Leerplichtwet, een Ongevallenwet en een Gezondheidswet. Resultaat: een Nederland waarin meer mensen in vrijheid konden leven.

In dit boek buigen de auteurs zich over de vraag: wat moet een nieuw kabinet van sociale rechtvaardigheid beslist doen om Nederland klaar te maken voor de toekomst? Met een voorbeschouwing van minister Wouter Koolmees.

Uitgeverij BOOM, Amsterdam, januari 2021.

De canon van het sociaal-liberalisme

Vandaag de dag is het sociaal-liberalisme een brede politieke stroming met veel maatschappelijke invloed. Niet alleen D66 noemt zich sociaal-liberaal, maar ook Femke Halsema en Mark Rutte hebben opzichtig geflirt met het etiket.

Van het algemeen kiesrecht tot de moderne verzorgingsstaat: sociaal-liberalen stonden aan de basis van vele revoluties in de Nederlandse politiek. Altijd met het doel om vrijheid mogelijk te maken voor zo veel mogelijk mensen. Zo wilde Samuel Sarphati met het Paleis voor Volksvlijt – afgebeeld op het omslag van dit boek – de vooruitgang van de industrialisatie toegankelijk maken voor rijk en arm.

De canon van het sociaal-liberalisme vertelt voor het eerst de rijke geschiedenis van deze stroming. Aan bod komen inspirerende toespraken, spannende Kamerdebatten en politieke verworvenheden die het werk zijn van sociaal-liberalen: van het befaamde Kinderwetje van Sam van Houten tot de strijd van Aletta Jacobs voor het vrouwenkiesrecht, en van de roep om referenda van Henri Marchant tot het eerste paarse kabinet. Met een voorwoord door Jan Terlouw.

Uitgeverij BOOM, Amsterdam, oktober 2019.
Tweede druk, november 2020.

De Nederlandse Tijger. Vrijzinnig-democraat Hendrik Pieter Marchant in drie toespraken

‘De menschheid wordt voortgezweept. De vragen van oorlog of vrede, van baatzucht of algemeen belang, van werkloosheid of nieuwen opbloei, van wanorde of rechtsvorming, nationaal en internationaal, zij blijven de geesten vervullen en zij dringen om antwoord. Zij dwingen tot een keuze: onthouding, of de leiding nemen tot ordening.’

Hendrik Marchant, hier aan het woord, zat meer dan dertig jaar in de Tweede Kamer voor de Vrijzinnig-Democratische Bond. Zijn politieke felheid bezorgde hem de bijnaam ‘de Nederlandse Tijger’. Vóór het vrouwenkiesrecht! Tégen het verbod op Godslastering! Vóór referenda! Het ministerschap van onderwijs leek een eervolle afsluiting te worden van zijn loopbaan, maar hij moest het veld ruimen omdat hij zich heimelijk had bekeerd tot het rooms-katholicisme.

In dit boek worden drie van zijn toespraken uitgegeven, met uitvoerige annotatie, een inleiding door Coen Brummer en Daniel Boomsma en een nawoord over bekeringen door Joost Röselaers.

Uitgeverij Verloren, Hilversum, juni 2019.

Wat is sociaal-liberalisme?

“Blijven we pleiten voor maatschappelijke verandering, met hetzelfde vuur als in de afgelopen honderdvijftig jaar?

Of worden we – zoals het jonge Kamerlid Van Houten de grote Thorbecke ooit verweet – tevreden liberalen?”

In welke politieke traditie staan hedendaagse sociaal-liberalen? Voor tijdschrift idee schreef ik een lang essay over het sociaal-liberalisme in de afgelopen honderdvijftig jaar aan de hand van vier politieke principes. Ook schets ik een agenda voor de toekomst. Het essay is uitgegeven als boek met een voorwoord door D66-fractievoorzitter Rob Jetten.

Mr. Hans van Mierlo Stichting, Den Haag, februari 2019.
Tweede druk, februari 2020.


Vuile handen. Michael Ignatieff en andere politiek denkers over de strijd tussen ideeën en macht

Veel filosofen willen met hun ideeën bijdragen aan een betere politiek. Maar politiek draait niet alleen om ideeën, het gaat vaak ommacht – en dat botst. Toch kiezen sommige denkers voor een leven in de politieke arena. Zij durven vuile handen te maken.

Tijdens zijn werk in het hart van politiek Den Haag sprak Coen Brummer met denkers uit binnen- en buitenland over hun politieke avonturen. Was er ruimte voor hun ideeën? Of regeert toch de waan van de macht?

Het boek bevat interviews met Michael Ignatieff, Frank Ankersmit, Michael Sandel, Martha Nussbaum, Luuk van Middelaar, Dick Pels, Albert Jan Kruiter, Phillip Blond, Luc Ferry, Julian Nida-Rümelin, Philippe Van Parijs, Susan Neiman, Bart Jan Spruyt, Rutger Claassen en Ab Klink.

Elsevier Boeken, Amsterdam, januari 2015.

‘Het resultaat is inzichtgevend en soms hilarisch’, Nederlands Dagblad, 27 februari 2015


De Eerste Interviews. De negentiende-eeuwse vraaggesprekken van een journalistiek pionier

Lang voordat het voor journalisten gebruikelijk was om publieke figuren kritisch te ondervragen, interviewde parlementair journalist C.K. Elout zwaargewichten uit het Nederlandse politieke landschap.

Elout sprak met hen voor Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift over onderwerpen die ook vandaag nog actueel zijn, zoals democratie, onderwijs, oorlog, sociale zekerheid, nationalisme en kosmopolitisme.

In deze bundel zijn interviews opgenomen die Elout tussen 1896 en 1898 maakte met Kamerlid en priester Herman Schaepman, oud-minister Samuel van Houten, generaal Karel van der Heijden, senator Abraham Carel Wertheim en hoofdredacteur van de Arnhemsche Courant Gerard Keller. Historicus Coen Brummer voorzag de bundel van een inleiding en schreef biografische portretten van de geïnterviewden. Elsevier-hoofdredacteur Arendo Joustra schreef het voorwoord.

Elsevier Boeken, Amsterdam, januari 2013.

‘Een schot in de roos’, J.L. Heldring